In het boek: We gingen domweg beschrijft Henk van Middelaar de evacuatie op 10 mei 1940 van Amersfoort en Hoogland en dit boek is recentelijk uitgekomen. Wat dit voor onze parochie leest u hier. Meer dan 40.000 inwoners van Amersfoort gingen in trein naar Alkmaar en zestien dorpen Noord-Holland. de vierduizend Hooglanders gingen met de bot vanuit Spakenburg naar Edam en Volendam. Die volksverhuizing was nodig omdat het Nederlandse leger bang was voor veel burgerdoden langs de Grebbelinie.

De evacuatie werd al vanaf september 1939 grondig voorbereid, aanvankelijk zonder de burgers te informeren omdat de overheid de mensen niet bang wilde maken en voortijdige paniek wilde voor-komen.
Tegelijkertijd raadt ze de burgemeesters van de betrokken gemeenten aan om bijstand van gees-telijk leiders te vragen zodra burgers weten dat ze geëvacueerd kunnen worden en op de dag van de evacuatie zelf. De samenleving was toen nog zeer verzuild en niet zo ontkerkelijkt zoals die nu voor een groot deel wel is. Hoe die bijstand gegeven werd, is gissen. In Archief Eemland zijn geen verslagen te vinden van wat priesters, dominees of rabbi’s in die dagen hebben gedaan om hun mensen moed in te spreken. Iedereen zal zich daar een eigen voorstelling van kunnen maken.

Wat wel te vinden is, zijn verzoeken om uitzonderingen op de genomen maatregelen.
Op 1 december vraagt de president van het Oud-katholieke seminarie in Amersfoort of hij als groepsleider zijn studenten mag vergezellen als de Duitse inval een feit is. Nu zijn de studenten verdeeld over meerdere groepsleiders en de president wil zijn jongens bij elkaar houden.
Op 18 januari 1940 dient de Nederlands Hervormde predikant Van den Berg een verzoek in of hij zijn auto niet ter beschikking hoeft te stellen voor de evacuatie, omdat hij gelovigen heeft buiten de stadsgrenzen en hij bovendien bestuurslid is van Zon en Schild. Hij vindt dat hij zijn auto niet kan missen.
In diezelfde maand vragen priesters van de katholieke kerk om ingedeeld te worden in Klasse A, dat wil zeggen in de groep die onmisbaar wordt geacht om tot het laatst te blijven. Zij willen hun parochianen bij kunnen staan tot op het moment van vertrek en ook nog kunnen zorgen voor de-genen die weigeren te vertrekken.

Of pastoor De Jong van de Sint-Martinus parochie in Hoogland zo’n verzoek heeft ingediend, is onbekend. Wat we wel weten is dat, toen de Hooglanders met gevulde kussenslopen op weg waren naar de haven van Spakenburg, een open vrachtwagen hen passeerde waarin de pastoor zat, samen met zijn kapelaan en de nonnen van Leo’s Oord. De pastoor zat in een leunstoel achter in de vrachtwagen, vanwaaruit hij met een grote wijkwast de vluchtelingen zegende.
Het is een filmisch beeld. Ook weten we dat hij en zijn gezelschap als eersten een boot opgingen die de evacués naar Edam en Volendam zouden brengen.
De zondag na hun vlucht was het Pinksteren. Het katholieke Volendam had een grote parochie-kerk, waar op zondag meerdere missen gelezen werden. Edam, dat voornamelijk protestants was, had een kleine katholieke kerk, die op deze Pinksterdag uitpuilde. Niet alleen voor het gebed, maar ook om elkaar te zien en nieuwtjes uit te wisselen. In dat opzicht is er niet veel veranderd.

Het boek We gingen domweg, is in Hoogland te koop bij Bruna en Primera, In Amersfoort bij boekhandel Veenendaal, de Algemene Boekhandel, Bruna Vathorst en bij Riemers in Emiclaer. De verkoopprijs is: €19,40

Henk van Middelaar (foto Maranke Pater)

Bekijk hieronder de reportage met de schrijver samen Rob Lampe. Hierin neemt Henk u mee wat deze tijd voor Hoogland en deze stad betekende.